วัตถุดิบของกินเล่นไทย

ต้นตาลล้วนๆ ทุกส่วนใช้ได้ เปลี่ยนยอดอ่อนเป็นน้ำตาล ใบมุงหลังคา ลำต้นทำสะพานและเสาเข็ม เพชรบุรีคือเมืองหลวงของน้ำตาลโตนด แต่ภาคเหนือตอนล่างและภาคกลางก็มีการกวนน้ำตาลตาลมาช้านาน

พืชเศรษฐกิจของแม่ฮ่องสอนและที่สูงภาคเหนือ เป็นงาพื้นบ้านบนดอยที่ชาวไทใหญ่ ปกาเกอะญอ และล้านนาปลูกมานาน ต่างจากงาดำ-งาขาวทั่วไป

พริกพื้นบ้านของภาคเหนือ คำว่า หนุ่ม ในภาษาเหนือหมายถึงอ่อนวัย พริกหนุ่มคือพริกที่ยังอ่อนสีเขียว ต่างจากพริกขี้หนูที่รอจนสุกแดง

กะทิบีบจากเนื้อมะพร้าวขูด ใช้ทั่วประเทศไทย ภาคเหนือตอนล่างและภาคกลางใช้ในขนมหวานและแกงส่วนใหญ่ ส่วนล้านนาตอนบนใช้น้อยกว่าเพราะภูมิประเทศไม่เหมาะปลูกมะพร้าว

ข้าวหลักของภาคเหนือและอีสาน เป็นพันธุ์ข้าวพื้นถิ่นที่ปลูกมาช้านาน เช่น ข้าวเหนียวสันป่าตองและข้าวเหนียวน่าน ต่างจากภาคกลางที่กินข้าวจ้าว

แม่ฮ่องสอนคือเมืองหลวงของถั่วเน่าแข็บ แผ่นถั่วเน่าตากแดดเรียงรายหน้าบ้านเป็นภาพประจำเมือง เป็นเต้าเจียวแห่งล้านนาและรากเหง้าร่วมของครัวไทใหญ่ ยูนนาน และพม่า

ใช้ในขนมไทยทั่วประเทศ ทั้งภาคกลาง ภาคใต้ และภาคเหนือตอนล่าง ปลูกเป็นไม้พุ่มในสวนหลังบ้าน เก็บใบสดมาใช้ได้ตลอดปี

เมล็ดของต้นคำฝาก (Bixa orellana) ใช้ย้อมสีขนมไทยโบราณให้สีเหลืองทองถึงแดงส้ม เช่น ทองหยิบ ฝอยทอง ขนมเปียกปูน และข้าวเหนียวแดง ก่อนจะมีสีผสมอาหารสังเคราะห์

ปลูกทั่วภาคเหนือและอีสาน บนที่สูงของแม่ฮ่องสอนมักเรียกงาพื้นบ้านว่างาขี้ม้อนซึ่งใกล้เคียงกับงาดำ คำว่า ดำ ในภาษาเหนือยังหมายถึงของพื้นบ้านดีๆ

ปลูกมากในภาคกลางและภาคใต้ ภาคเหนือตอนล่างที่ราบเช่นเชียงใหม่ตอนล่างก็ปลูกได้ ใช้ทั้งเนื้อขูดทำกะทิ เนื้อมะพร้าวอ่อน และน้ำมะพร้าว