ส้มโอท่าข่อยเมืองพิจิตร

ส้มโอท่าข่อยมีเรื่องเล่าว่าปลูกครั้งแรกที่บ้านท่าข่อย ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองพิจิตร มานานกว่าร้อยปี ด้วยทำเลที่ราบลุ่มริมแม่น้ำยม แม่น้ำน่าน และแม่น้ำพิจิตรซึ่งพัดพาตะกอนดินอุดมมาทับถม ทำให้ส้มโอที่ปลูกในถิ่นนี้มีเนื้อกุ้งละเอียด ฉ่ำน้ำ และรสหวานอมเปรี้ยวเป็นเอกลักษณ์จนเลื่องชื่อ กลายเป็นความภาคภูมิใจของชาวเมืองชาละวันถึงขั้นบรรจุไว้ในคำขวัญประจำจังหวัดว่า ส้มท่าข่อยรสเด็ด ต่อมาเมื่อชื่อเสียงกระจายออกไป จึงมีการขยายพื้นที่ปลูกสู่อำเภอโพประทับช้างและอำเภออื่น กระทั่งได้รับการขึ้นทะเบียน GI ยืนยันว่าเป็นสายพันธุ์ดั้งเดิมเฉพาะถิ่นพิจิตร ปัจจุบันเป็นพืชเศรษฐกิจที่ส่งออกและสร้างรายได้ให้เกษตรกรจำนวนมาก หน่วยงานภาครัฐยังส่งเสริมช่องทางตลาดและพัฒนาบรรจุภัณฑ์เพื่อยกระดับส้มโอพื้นถิ่นชนิดนี้อย่างต่อเนื่อง

เลือกผลทรงกลมแป้น ผิวเริ่มเห็นต่อมน้ำมันชัดและสีออกเหลืองนวลแสดงว่าแก่จัดรสจะดี ยกแล้วรู้สึกหนักมือแปลว่ากุ้งแน่นฉ่ำน้ำ เคาะเบา ๆ เสียงแน่นไม่กลวง ก้นผลบุ๋มเล็กน้อย หลีกเลี่ยงผลผิวช้ำหรือเบาผิดปกติเพราะเนื้ออาจแห้งหรือฟ่าม

ส้มโอทั้งลูกที่ยังไม่ปอกเก็บในที่เย็นอากาศถ่ายเทได้นานราว 1-2 สัปดาห์ ยิ่งวางไว้ไม่กี่วันเปลือกจะยิ่งคายน้ำทำให้เนื้อหวานขึ้น เมื่อปอกหรือแกะกุ้งแล้วให้ใส่กล่องปิดสนิทแช่ตู้เย็นและกินภายใน 2-3 วัน ไม่ควรแช่แข็งเพราะกุ้งจะแตกเสียเนื้อสัมผัส